Dla pasjonatów techniki, aktywnych i ciekawych świata turystów swoje tajemnice odkryją zabytki hydrotechniki. Porozrzucane po całym województwie elektrownie, mosty, kanały, śluzy, zapory i młyny, stanowią dowód rozwoju myśli hydrotechnicznej Pomorza. Szlak zabytków hydrotechniki porządkuje je i zachęca do fascynującej podróży. Zabytki hydrotechniki wkomponowane w krajobraz Pomorza uważane są za dzieła sztuki inżynierskiej, a wiele z nich funkcjonuje jako zabytki kultury materialnej. W dobie komputerów i automatyzacji, rozwiązania techniczne zadziwiają i fascynują. Warto przekonać się o tym samemu.
Szlak zabytków hydrotechniki imponuje ilością atrakcji. Obejmuje 27 elektrowni wodnych, pokrywając się częściowo ze "Szlakiem najstarszych elektrowni wodnych", 6 kanałów, 3 akwedukty, 5 śluz, 7 mostów, 11 młynów wodnych, 1 kuźnię wodną, zaporę, twierdzę wodną i przepompownię. W sumie ponad 60 elementów godnych uwagi. Nie sposób zobaczyć ich podczas jednego pobytu! To dobry powód, by wrócić na Szlak.

W skład szlaku wchodzą następujące grupy obiektów:

Elektrownie wodne Raduni
Płynąca z Kaszub do Gdańska Radunia zwana jest "najbardziej pracowitą z rzek Pomorza". Ma długość jedynie105 kilometrów, a na spad od źródeł do ujścia wynosi 162 metry. Z tego na potrzeby energetyki wykorzystywane jest aż 107 metrów. Na krótkim jej przebiegu zbudowano w XIX i XX wieku aż osiem elektrowni. Zasilały one w energię elektryczną Gdańsk. Są to kolejno elektrownie w Rutkach, Łapinie, Bielkowie, Straszynie, Prędzieszynie, Kuźnicach, Juszkowie i Pruszczu Gdańskim. Tworzą one system kaskadowy co oznacza że większość z nich pracować musi jednocześnie. Spośród tych ośmiu elektrowni zwiedzać można te większe i położone w górnym biegu rzeki: Rutki, Łapino, Bielkowo i Straszyn. W tej ostatniej elektrowni urządzono małą ekspozycję fotograficzną pokazującą urodę elektrowni wodnych.

Elektrownie wodne rzek Pomorza Środkowego
Na szlaku elektrowni w dorzeczu Słupi znajduje się pięć elektrowni: Skarszów Dolny, Krzynia, Strzegomino, Gałąźnia Mała i Struga. Wszystkie są udostępnione do zwiedzania, a najciekawsza z nich jest elektrownia Gałąźnia Mała, gdzie znajduje się sala wystawiennicza prezentująca historię elektrowni wodnych, centrum informacyjne, a w przyszłości również pokoje noclegowe.
Elektrownia wodna Biesowice jest zlokalizowana na 80 kilometrze rzeki Wieprzy i jest najstarszą elektrownią na tej rzece, zbudowaną w 1905 roku. W 1907 roku w wyniku powodzi została zniszczona, i produkowała prąd od 1908 roku od odbudowy do roku 1945. Ponowne uruchomienia nastąpiło w 1954 roku i posiada moc 503 KW. Elektrownia udostępniona jest do zwiedzania.
W dorzeczu Łupawy znajduje się sześć kolejnych elektrowni, z których trzy, w Smołdzinie, Żelkowie i w Poganicach (przy drodze krajowej nr 6) są udostępnione do zwiedzania.

Zabytki hydrotechniczne Gdańska i Oliwy
Kanał Raduni: Kanał zbudowany w połowie XIV wieku roku przez Krzyżaków, doprowadzał wodę pitną do miasta i zamku krzyżackiego, napędzając również mechanizmy Wielkiego Młyna i wielu młynów, kuźni i innych zakładów. Wzdłuż jego biegu rozwinęły się obecne dzielnice Gdańska: Orunia, Stare Szkoty, Święty Wojciech. Rozpoczyna się w Pruszczu Gdańskim i niesie część wód Raduni. Ma długość 13,5 km. Wzdłuż prawie całego przebiegu prowadzi wzdłuż niego droga krajowa nr 1, część wałów wzdłuż Kanału jest wysadzana kasztanami i dogodna do spaceru pieszego i rowerowego. Wzdłuż południowej części Kanału prowadzi Szlak Bursztynowy, a w miejscu jego rozwidlenia powstanie rekonstrukcja faktorii bursztynowej i park kulturowy.
Kamienna Śluza i Opływ Motławy: Śluza stanowi element fortyfikacji miasta Gdańska i położona jest w ciągu rzeki Motławy, wprowadzając jej wody do centrum Gdańska. Wybudowano ją w XVI - XVII wieku. Składała się ze śluzy z czterema wrotami, młyna i kanału młyńskiego. Pozwalała na żeglugę oraz piętrzenie wody w fosach wchodzących w skład fortyfikacji miasta. Ponadto zabezpieczała Żuławy przed powodzią w wyniku spiętrzenia sztormowego Motławy oraz Gdańsk w przypadku powodzi z Żuław. Przebudowana i częściowo zniszczona, częściowo wyremontowana w latach 90.tych, zachowała się do dzisiaj i pełni swoją funkcję. Można oglądać konstrukcję z zewnątrz. Z młyna pozostały po wojnie jedynie ruiny.
Wielki i Mały Młyn: Znajdujący się w centrum Gdańska na Kanale Raduni, zbudowany przez Krzyżaków, kompleks techniczny. Wielki Młyn posiadał 18 kół młyńskich i mielił zboże, ponadto posiadał piec do wypieku chleba. Mały Młyn służył jako magazyn. Obecnie w Wielkim Młynie znajduje się dom towarowy.
Zabytkowa Kuźnia na Potoku Oliwskim: Kuźnia Wodna jest najciekawszym zabytkiem techniki w dolinie Potoku Oliwskiego. Potok ten wykorzystywany był przez cystersów z Klasztoru w Oliwie do napędzania licznych młynów i innych urządzeń. Znajduje się na nim wiele stawów młyńskich. Kuźnia Wodna to obecnie oddział Muzeum Techniki w Warszawie, znajduje się w nim ekspozycja działających urządzeń technicznych wykorzystujących wodę jako napęd, jak młot do kucia żelaza i nożyce do cięcia blachy. Do dziś na potoku funkcjonują młyny i stawy młyńskie.
Przekop Wisły: Nowe ujście Wisły o długości 7 km wybudowane wielkim nakładem finansowym w latach 1890-95 wzdłuż starego koryta Wisły - Przemysławy. Kanał ma szerokość od 250 do 400 metrów i otoczony jest wałami o wysokości do 10 metrów. Po wybudowaniu odprowadza większość wód wiślanych, ponieważ śluzy w Przegalinie, Białej Górze i Gdańskiej Głowie zamykają pozostałe ujścia Wisły (Martwą Wisłę, wcześniej zwaną Leniwką, Nogat i Szkarpawę). Wybudowanie Przekopu ograniczyło zagrożenie powodziowe na Żuławach.
Śluza Przegalina: Śluza znajduje się w miejscu rozdzielenia wód głównego ciągu Wisły i Martwej Wisły, wybudowano w 1985 roku w ramach regulacji ujścia Wisły. W skład kompleksu wchodzą dwie śluzy, z których jedna, wybudowana w latach 1975-81 jest użytkowana. W pobliżu śluzy znajduje się kilka zabytkowych budynków i port dla holowników, barek i lodołamaczy wiślanych. Śluza umożliwia żeglugę na Martwej Wiśle i chroni przed powodzią Żuławy Gdańskie.

Zabytki Żuław Wiślanych i Powiśla
Cały obszar Żuław został wydarty wodzie i stanowi swoisty przegląd różnych urządzeń i technik odwadniania stosowanych od średniowiecza do czasów obecnych. Nie oszczędzały go powodzie i wojny, przez co do czasów dzisiejszych zachowała się niewielka część urządzeń służących ujarzmianiu żywiołu wody. W pobliżu Żuław, na Powiślu, znajduje się również cały szereg zabytków hydrotechniki pochodzących z czasów krzyżackich i późniejszych. Niedaleko, za Elblągiem w stronę Ostródy znajduje się również jeden z najciekawszych zabytków techniki w Polsce jakim jest Kanał Elbląsko-Ostródzki. Przedstawiając ciekawostki hydrotechniczne tego obszaru, wskazać można między innymi na: Śluza Gdańska Głowa, Przepompownia w Chłodniewie, Akwedukt w Grabinach-Zameczku, Zwodzone i zabytkowe mosty żuławskie.

Zabytki hydrotechniki Borów Tucholskich
Na tym rozległym, porośniętym sosnowymi terenie znajduje się wiele ciekawych obiektów służących zaprzężeniu wody w służbę człowieka. Przykładami takich zachowanych do dziś zabytków są: Wielki Kanał Brdy, Kanał Wdy, Akwedukt w Fojutowie, Zapora (Mylof), Ruiny Młyna w Chocinie. Szukasz noclegu w Sopocie? Sprawdź Sheraton Sopot Hotel.