Spotkanie sztuki z nauką dokonuje się i dokonywało się od stuleci poprzez wzajemny wpływ idei, koncepcji, metod badawczych i postaw twórczych. Symbolem tych związków do dziś pozostaje Leonardo da Vinci.

Współcześni artyści angażują się jednak we współpracę z naukowcami w pełnym tego słowa znaczeniu – już nie tylko dialogując z ich koncepcjami, ale tworząc zwarte zespoły. Wkraczają swobodnie do laboratoriów badawczych, zaś naukowcy przyczyniają się do tworzenia dzieł sztuki. Twórcza symbioza sztuki z genetyką, biotechnologią, robotyką czy badaniami nad sztuczną inteligencją dała początek bezprecedensowym zjawiskom bio-artu, nano-artu, sztuki robotycznej etc.

Nie tylko jednak sztuka flirtuje z nauką. Również w obrębie samej nauki zachodzą przemiany i przewartościowania, które skłaniają naukowców do wyjścia poza zamknięty świat laboratorium. Nauka przestała być bowiem postrzegana jako jedyny obszar praktyk społecznych, w których produkuje się wiedzę. Dwudziestowieczni jej teoretycy – Ernest Nagel, Karl Popper, Thomas Kuhn, czy Paul Feyerabend poddali krytyce neopozytywistyczną wizję postępu nauki jako kumulacji faktów i opisów. Udowodnili, jak istotne w naukowej pracy są czynniki natchnienia i intuicji. Wykazali jednocześnie, że poznanie naukowe ma znacznie bardziej względną wartość, niż się wcześniej wydawało.

Projekt Art & Science Meeting – efekt współpracy Centrum Sztuki Współczesnej Łaźnia, Narodowego Centrum Kultury, Nadbałtyckiego Centrum Kultury, Muzeum Narodowego w Gdańsku, Muzeum Historycznego Miasta Gdańska oraz Europejskiej Stolicy Kultury Gdańsk 2016 - kandydat – obejmuje wystawy i debaty teoretyczne.

15.04 – 26.06.2011
Monika Fleischmann & Wolfgang Strauss
Performing Data
wernisaż 15 kwietnia 2011 r., godz. 18:00
wystawa prezentowana w Centrum Sztuki Współczesnej Łaźnia w Gdańsku

Sztuka mediów eksperymentuje z technologiami, eksploruje granice ich możliwości i tworzy własne narzędzia. U Moniki Fleischmann i Wolfgang Straussa są to tzw. Knowledge Discovery Tools – interfejsy, które jako swego rodzaju sposób prezentacji danych służą do kształtowania wiedzy. Zamierzeniem artystów jest wywołanie zakłóceń w percepcji, zakładają oni aktywne współuczestnictwo widza i traktują ciało jako formę oporu. W Liquid Views widz ogląda odbicie swojej twarzy na ekranie komputera, następnie obraz pod wpływem dotyku rozmywa się niczym poruszona tafla wody. Odbicie własnego wizerunku w wodzie stanowi nie tylko poetyckie odzwierciedlenie pamięci i zapomnienia. Jest również wywołanym za pośrednictwem techniki doświadczeniem siły wyobraźni ciała, doświadczeniem pola widzenia (Mark B. N. Hansen).

Wyobrażenie archiwum jako żywej bazy danych (netzspannung.org), dokonywane przy pomocy semantycznej mapy wiedzy, jest narzędziem poznania i stanowi sztukę wiedzy (Semantic Map). Dzięki połączeniu obrazu i tekstu swobodnie przemieszczających się jednym strumieniem medialnym (Medienfluss), widz zyskuje plastyczne wyobrażenie o całości archiwum jak i o jego poszczególnych dokumentach. Inscenizacja codziennych wiadomości w formie performatywnego czytania w przestrzeni miejskiej konfrontuje przechodniów z fragmentami opinii medialnych i indywidualnych (Energie Passagen).

Wystawa Performing Data prezentuje przegląd twórczości Moniki Fleischmann i Wolfganga Straussa: prace od Virtual reality (Home of the Brain) po Mixed Reality (Murmuring Fields), od Fluid Interface (Info-Jukebox) po Floating Interface (Medienfluss). Monika Fleischmann i Wolfgang Strauss pokazują sprzęgnięcie ciała z bezcielesnością informacji cyfrowej. Zanurzenie się w strumieniu informacji wywołuje twórcze momenty zakłócenia i bezruchu – a tym samym uczucia fizycznej obecności.

Monika Fleischmann i Wolfgang Strauss są nie tylko twórcami dzieł sztuki, zaś swoje prace prezentują nie tylko w muzeach ale także podczas konferencji naukowych. Jako artyści sztuki mediów pojmują laboratorium badawcze jako przestrzeń sztuki, nauki i percepcji. Wykorzystują je do badań nad estetyką mediów jak również do produkcji artystycznej. Wystawa obejmująca prace powstające od wczesnych lat dziewięćdziesiątych przedstawia praktykę artystyczną Media Arts Research Studies (MARS), zainicjowaną przez artystów i kontynuowaną po dziś dzień, m.in. w projektach zrealizowanych dla kolektywu Art+Com w Berlinie (1987), w centrum badawczym GMD Forschungszentrum Informationstechnik (1997) oraz w Fraunhofer-Institut w Sankt Augustin (2001).

Monika Fleischmann & Wolfgang Strauss
Niemieccy artyści i naukowcy, Monika Fleischmann i Wolfgang Strauss, uchodzą za pionierów interaktywnej sztuki mediów. Od samego początku swojej artystyczno-naukowej działalności posługują się komputerem jako narzędziem i jako medium. Ich eksperymentalne badania koncentrują się na interaktywności w sztuce i szeroko rozumianej nauce oraz na poszerzonej i sieciowej przestrzeni rozumianej jako interfejs. Uczyć się nowego ze starego - to jedna z metod pracy z nowymi mediami, którą opracowali na własny użytek. Ich koncepcje dotyczące wizualizacji informacji oraz skomputeryzowane modele nawigacji i dialogu kształtują już od dwudziestu lat rozwój nowej kultury technicznej w odniesieniu do interaktywności. Twórczość Moniki Fleischmann i Wolfganga Straussa została uhonorowana nagrodą „Złotej Nike” czyli Prix Ars Electronica oraz wieloma innymi wyróżnieniami i jest archiwizowana w ZKM | Zentrum für Kunst und Medientechnologie w Karlsruhe.

29.04 – 26.06.2011
The Pleasure of Light. György Kepes i Frank J. Malina na skrzyżowaniu sztuki i nauki
(wystawa prezentowana w Zielonej Bramie – Oddział Muzeum Narodowego w Gdańsku, Długi Targ 43/44)
wernisaż 29 kwietnia 2011 r., godz. 18:00
Kurator: Nina Czeglédy, Róna Kopeczky

Wizję reprezentowaną przez György Kepesa i Franka J. Malinę najtrafniej scharakteryzować można jako wyraziste połączenie ambicji i kreatywności wyrażone poprzez eksperyment i radykalną innowacyjność. Choć źródeł filozofii interdyscyplinarnej można dopatrywać się w syntezie wielu dziedzin wiedzy charakterystycznej dla renesansu, w ostatnich czasach nastapił nowy przypływ zainteresowania koncepcjami interdyscyplinarnymi oraz ich zastosowaniami. Kepes i Malina stali się pionierami tej tendencji już w połowie ubiegłego wieku. Obaj wyznawali ideał humanistyczny przez wielu postrzegany jako utopijny. Wyprzedzając swój czas, działali na rzecz zniesienia ostrego niegdyś podziału między sztuką a nauką. Doprowadzili do fundamentalnych zmian, a ich efekty uczynili powszechnie widocznymi. Zarówno Malina, jak i Kepes starali się odnaleźć równowagę czy – jeśli ktoś woli – harmonię między sztuką a naukami ścisłymi, stawiając na skuteczną interakcję i szeroko rozumiany przekaz wiedzy. Obaj mieli poczucie, że ich obowiązkiem jest rozwinięcie użytecznych form wyrażania kreatywności, zarówno na płaszczyźnie prywatnej, jak i publicznej. Dla Kepesa i Maliny praca ze światłem – zarówno w przestrzeni prywatnej, jak i publicznej – stała się ważnym narzędziem umożliwiającym zmianę stosunku ludzi do środowiska. Twórcze wykorzystanie światła stanowi część wspólną ich twórczości i jako takie posłużyło za kluczową koncepcję projektu The Pleasure of Light.

Podczas II wojny światowej zarówno Kepes, jak i Malina swoimi rozwiązaniami wspierali amerykańską armię. Kepes znalazł dla swojej teorii kamuflażu praktyczne zastosowania w wojskowości i prowadził poświęcone temu zagadnieniu zajęcia w School of Design w Chicago, natomiast Malina pracował nad projektami rakietowymi, które przyniosły amerykańskiej inżynierii rakietowej patenty o fundamentalnym znaczeniu, m.in. pierwszą udaną wersję wysokościowej rakiety badawczej. Podczas II wojny światowej Malina uznawał służbę krajowi za swój obowiązek, z drugiej strony jednak w głębi serca pozostawał zwolennikiem pokoju, a jego głównym celem było zbliżenie Człowieka i Kosmosu. Nie dziwi więc, że po wojnie czuł się rozczarowany rzeczywistością, w której badania przestrzeni kosmicznej służyć miały przede wszystkim celom militarnym. Na zaproszenie pierwszego dyrektora generalnego UNESCO Juliana Huxleya, przeniósł się do Paryża.

Twórczość artystyczna Maliny obracała się wokół poszukuwań związanych z napięciem, przezroczystością, światłem i ruchem, w latach 50. zaczął tworzyć sztukę kinetyczną. Dokonując eksperymentów artystycznych, uświadomił sobie ich powiązanie z badaniami percepcji prowadzonymi przez psychologów i kognitywistów; w tamtym czasie ta wzajemna relacja między sztuką a nauką pozostawała jeszcze nierozpoznana. Pierwsza wystawa indywidualna Maliny odbyła się w Paryżu w roku 1953, później miało miejsce jeszcze wiele następnych. W 1968 roku Malina założył periodyk „Leonardo” – nowatorskie czasopismo, na którego łamach sztuka przeplatała się z nauką i techniką.

Kepes, urodzony na Węgrzech malarz, projektant, wykładowca i teoretyk sztuki, w młodości pozostawał pod wpływem eksperymentalnej grupy artystycznej Kassák, następnie zaś współpracował przy wielu projektach z László Moholy-Nagy’em. Kepes był wizjonerem i pionierem łączenia sztuki i technologii w Ameryce, choć lepiej znane są jego zasługi na polu teorii i edukacji. Syntezę swoich pomysłów zawarł w słynnej książce The Language of Vision. W 1947 roku Kepes przyjął stanowisko wykładowcy w Massachusetts Institute of Technology i tam w 1967 roku założył Ośrodek Zaawansowanych Studiów Wizualnych poświęcony rozwijaniu nowych technologii oraz wspieraniu twórczej współpracy naukowców z artystami. Kepes głęboko wierzył, że język wizualny potrafi przekazać fakty i idee w sposób głębszy i na szerszą skalę niż niemal jakikolwiek inny środek komunikacji; realizował ten postulat tworząc pionierskie instalacje świetlne. Podczas lat spędzonych w M.I.T. angażował się również w zbiorowe projekty w dziedzinie sztuki publicznej, poszukując nowych interpretacji, dostępnych szerszej publiczności.

Nie ulega wątpliwości, że koncepcje Kepesa i Maliny nie tracą na znaczeniu, a wpływ ich osiągnięć pozostaje wyraźnie odczuwalny również i dziś. Wystawa The Pleasure of Light ma na celu ukazanie ich równolegle rozwijających się idei poprzez prezentację ich dróg życiowych, prac oraz trwałego wpływu, który wywarli.

22.05 – 05.06.2011
Victoria Vesna & James Gimzewski
Blue Morph
wernisaż 22 maja 2011 r., godz. 20:00
instalacja prezentowana w kościele św. Jana w Gdańsku, ul Świętojańska 50

Kurator: prof. Ryszard W. Kluszczyński
Koordynacja i produkcja: Anna Zalewska

Instalacja Blue Morph, prezentowana przez Nadbałtyckie Centrum Kultury w zabytkowym kościele św. Jana w Gdańsku, jest owocem współpracy artystki i naukowca, Victorii Vesny i Jamesa Gimzewskiego.

Victoria Vesna jest profesorem Uniwersytetu Kalifornijskiego oraz dyrektorem niedawno otwartego UCLA Art/Sci Center oraz UC Digital Arts Research Network. Jej prace, takie jak Mood Swings (2006), Water Bowls (od 2006), Blue Morph (od 2007), czy Hox Zodiac (od 2009), można zdefiniować jako eksperymentalne, twórcze poszukiwania na styku wielu dyscyplin naukowych i technologii. Ich celem jest podnoszenie kwestii stosunku człowieka do systemów naturalnych, uświadomienie zależności człowieka od natury.
Szkocki naukowiec polskiego pochodzenia, James Gimzewski – profesor w Katedrze Chemii i Biochemii na Uniwersytecie Kalifornijskim – jest wybitnym specjalistą w dziedzinie nanotechnologii oraz laureatem licznych nagród.

Ten artystyczno-naukowy duet przedstawi gdańskiej publiczności swoje unikalne i nowatorskie - w skali światowej - prace, powstające właśnie przy wykorzystaniu nanotechnologii.

Blue Morph – najnowsza ich wspólna interaktywna instalacja – uświadamia nam, jak nanotechnologie zmieniają nasze postrzeganie świata. Nanotechnologia jest nowoczesnym podejściem badawczym, które odnosi się do zrozumienia właściwości materii w skali nano – czyli do pojedynczych cząsteczek. Za enigmatycznym tytułem instalacji kryje się nazwa gatunku motyla, który od dawna fascynował uczonych, m.in. ze względu na subtelną optyczną inżynierię. Instalacja Blue Morph stworzona została właśnie przy użyciu obrazów w skali nano oraz dźwięków towarzyszących metamorfozie gąsienicy w motyla. Artyści obserwowali owada w wymiarze nano. Wykorzystali fakt, że piękny błękitny kolor jego skrzydeł to nie pigment, lecz występujące na nich wzory i struktura. W wyniku tej pracy powstała artystyczna fuzja dźwięków, światła i interaktywnej sztuki/nauki.
Wybór miejsca prezentacji nie jest przypadkowy. W 2011 roku odrestaurowany i zmodernizowany gotycki kościół św. Jana zostanie ponownie otwarty dla publiczności, stąd idea przekształcania się poczwarki w motyla ma wyjątkowy dla organizatorów, symboliczny wyraz w kontekście tego ważnego dla gdańszczan miejsca.

23-25 maja 2011
Międzynarodowa konferencja naukowa: W stronę trzeciej kultury. Koegzystencja sztuki, nauki i technologii
(konferencja odbędzie się w Dworze Artusa)
Przygotowywana w dniach 23-25 maja 2011 roku konferencja skupi się na tych właśnie wzajemnych odniesieniach trzech wskazanych obszarów ludzkiej twórczości. Jej uczestnicy, naukowcy różnych specjalności oraz artyści, przedstawią wyniki badań nad różnymi aspektami owych związków i zastanowią się wspólnie nad wynikającymi stąd konsekwencjami dla współczesnej kultury.